Nieuwe grenzen voor nieuwe kostgangers

Door Nicole Schiavi Jansezian

1 december 2005 - Hoewel de ‘loskoppeling’ (disengagement) van Gaza in augustus – door de evacuatie van ‘kolonisten’ - vrijwel zonder incidenten is verlopen, is het land alles behalve ‘losgekoppeld’.

Nieuwe grenzen zijn ontstaan en nieuwe Palestijnse kostgangers hebben zich gevestigd in Joodse dorpen en huizen. Veel evacuées uit Gaza leven daarentegen nog steeds in tijdelijke onderkomens en gaan de winter tegemoet in stacaravans zonder verwarming of zelfs maar hun eigen winterkleding. Anderen worden momenteel ‘geëvacueerd’ vanuit de hotels, waarin ze tijdelijk hebben verbleven. Nog steeds wacht vrijwel iedereen op compensatie door de overheid.

De Palestijnen hebben hun hakken in de ontruimde gemeenschappen in Gaza gezet, waardoor Israël eens te meer binnen het bereik is komen te liggen van hun Kassam-raketten – die dan ook massaal zijn neergekomen op het stadje Sderot in de Negev – en waardoor ze vanuit Egypte wapens binnensmokkelen. En nog geen acht weken na de terugtrekking zijn de zelfmoordaanslagen hervat - met ten minste zes doden in Hadera - en is er een einde gekomen aan de terreur-pauze.

De ontruiming heeft de politiek op zijn kop gezet: premier Ariël Sharon zit vastgepint aan ‘links’ en binnen Sharons eigen partij heeft een onwrikbare oppositiegroep zijn positie flink verstevigd.

Joods kind kijkt achterom naar het huis dat zij achter moeten laten in Gaza

Ten slotte blijven de psychologische wonden openliggen; deze zullen nooit volledig zichtbaar worden, totdat een hele generatie evacuées volwassen is geworden. Geweld neemt toe op scholen waar geëvacueerde kinderen zijn geplaatst. Ouders verklaren dat van de hele familie de tieners het meest te lijden hebben onder de situatie; zij dragen een nauwelijks verborgen woede met zich mee, die – vrezen velen – ieder moment tot uitbarsting kan komen.

In 2005 draaide het hele Israëlische leven om ‘het onderwerp’. En welke positie Israëlische politici en het grote publiek ook hebben ingenomen in verband met deze emotioneel geladen ontruiming, men is nu gedwongen de realiteit van de gevolgen op verschillende niveau’s onder ogen zien.

Kort nadat Israël vertrokken was, bemiddelde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Condoleeza Rice, bij een overeenkomst die in een eigen grensovergang voor de PA tussen Gaza en Egypte voorziet. De bepalingen van de nieuwe overeenkomst voorzien uiteindelijk in een volledige controle door de PA. De proefperiode moest volgens schema ingaan op 25 november. De hele overeenkomst is een eenjarige proef en daarna moet ‘het Kwartet’, onder aanvoering van de Amerikanen, beslissen of de overeenkomst goed heeft gewerkt, of de Palestijnen in dezen te vertrouwen zijn en of hen meer controle over grensovergangen zal worden verleend.

Maar het controleren van een grens is een cruciaal onderdeel van politieke onafhankelijkheid. Als de Palestijnen volledige controle over de Rafah-overgang krijgen en eventueel over de haven en het vliegveld bij Gaza, zal er gesproken kunnen worden over ‘gebied onder onafhankelijk Palestijns gezag’. Rice bracht het zelf als volgt onder woorden (en toonde daarmee een verontrustend gebrek aan historisch besef): ‘Voor het eerst sinds 1967 zullen Palestijnen de controle krijgen over toegang tot en vertrek uit hun eigen gebied.’

In 1967 ‘bezette’ Israël Gaza en ‘de Westoever’, maar Palestijnse Arabieren hadden daarvoor nog nooit grensovergangen of maar zelfs iets van die gebieden in eigen beheer gehad.

Israëli’s aan beide zijden van het politieke spectrum hebben kritiek geuit op de overeenkomst. De overdracht van Israëilsche veiligheidstaken maakt van de verplichting tot demilitarizering van de gebieden een lachtertje. Maar wellicht is er geen directe aanleiding voor zorgen: ook de Oslo-akkoorden bevatten vele ideeën, die nooit zijn uitgewerkt.

De ‘fallout’ van de ontruiming is ook in de politiek terechtgekomen en heeft de twee sterkste partijen – de Likoed- en de Arbeiderspartij – tot op de basis door elkaar geschud. De ‘duif’ Shimon Peres verloor het voorzitterschap van de Arbeiderspartij aan de socialisische Amir Peretz. Sharon verloor zijn Regering van Nationale Eenheid en vertrok om zijn eigen partij op te richten, in de hoop dat Shimon Peres zijn zijde zou kiezen.

Vóór zijn verrassende overwinning als leider van de Arbeiderspartij, was Peretz voornamelijk bekend door het organiseren van massale nationale stakingen, die de economie verlamden en maandenlang aanhielden. Nu heeft hij ook in de Israëlische politiek op verschillende niveau’s een aardbeving veroorzaakt. Als leider van de Arbeiderspartij is Peretz namelijk in een nog sterkere positie beland om zijn bijna communistisch aandoende sociale en economische agenda’s naar een nationaal platform te tillen – waarmee hij over de gebruikelijke buitenlandse en veiligheidszaken heenloopt. In de 10 jaar dat hij voorzitter was van Israëls vakbond Histadrut, heeft hij een nauw contact met zijn Israëlische achterban opgebouwd – voldoende om hem bij de verkiezingen de voorkeur te geven boven de oudere staatsman Peres.

De overwinning van Peretz betekent ook een inval in Israëls laatste Askenazische bastion (de afstammelingen van westerse Joden). Peretz, een in Marokko geboren Jood, heeft gezworen de Arbeiderspartij terug te brengen naar een positie van gelijkwaardigheid. Marokkaanse en andere Sefardische Joden (afstammelingen van Joden uit het Midden-Oosten) hebben nog altijd het gevoel dat ze door de Askenazische politieke elite monddood worden gemaakt. De verkiezingen voor een nieuwe premier zijn van november naar maart verschoven.

Gewond door het leven

Ondertussen hebben de evacuées uit Gaza nog steeds te maken met de gevolgen van de verhuizing en het gevoel dat zowel hun regering als hun landgenoten hen hebben verraden. Sinds de ontruiming in augustus leven ze in caravans, tenten of hotels. Veel gezinnen hebben gedurende de zomer hun spullen ingepakt, waardoor hun winterkleren en warme dekens in containers liggen opgeslagen – het is moeilijk en duur om ze terug te krijgen. En zonder goede behuizing worden ze behoorlijk onrustig.

‘Ik voel me geen evacuée, maar een balling!’, vertelde Mali Genish aan Word from Jerusalem, terwijl ze in een caravan woont in afwachting van een permanent onderkomen. Een andere vrouw vertelde aan Word from Jerusalem hoe zij een paar dagen vóór haar volwassen kinderen werd geëvacueerd. Het duurde verschillende dagen voordat ze in staat was weer contact met hen op te nemen.

Tieners lijken de grootste klap van de veranderingen in de bevolkingssamenstelling op te lopen. Esther Shimon wijst in een gesprek met de Word from Jerusalem op haar 15-jarige dochter en fluistert dat van de hele familie juist zij het slechtst met de situatie weet om te gaan. ‘Ze is woedend’, zegt ze. Het staat nog te bezien wat er gaat gebeuren als de gevolgen van deze woede naar buiten komen. Maar op een dag zal Israël te maken krijgen met een deels zeer ontevreden bevolking.

Tieners hebben meer moeite dan anderen met het maken van een nieuwe start, het sluiten van nieuwe vriendschappen en het aanpassen aan een nieuwe omgeving. De tieners die uit Gaza zijn verwijderd, zijn daarin niet anders. ‘Er gaapt een wijde kloof tussen hen en de rest van hun leeftijdgenoten, met name in het onderwijs’, vertelt Esther. Een onderwijzer van één van de scholen in Gaza vertelde aan de ICEJ dat er sinds de komst van de nieuwe kinderen meer geweld op de school voorkomt. Het verschil in onderwijsniveau tussen de zittende kinderen en de geëvaceerde nieuwkomers is groot.

De ICEJ is zich bewust van deze problemen en besteedt veel van haar giften aan psychologische hulpverlening van jongeren met problemen. En we hebben verschillende andere verzoeken voor hulp aan voormalige inwoners van Gaza in behandeling. Deze hulpvragen worden zorgvuldig door het Sociale Hulp Programma van de ICEJ beoordeeld en via bestaande hulpprojecten aan de evacuées aangeboden.